itlaw.pl - prawo it dla it

W poprzedniej części artykułu analizowałem zasady nabycia majątkowych prawa autorskich przez pracodawcę na gruncie art. 12 prawa autorskiego.

Przypomnijmy, iż zgodnie z powyższym przepisem - „jeżeli ustawa lub umowa o pracę nie stanowią inaczej, pracodawca którego pracownik stworzył utwór w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy, nabywa z chwilą przyjęcia utworu autorskie prawa majątkowe w granicach wynikających z celu umowy o pracę i zgodnego zamiaru stron“.

Jak zostało to już omówione w poprzednich częściach artykułu, w przypadku braku odmiennych postanowień umowy, pracodawca nabywa majątkowe prawa autorskie do utworu pracowniczego stworzonego w wyniku wykonywania obowiązków pracowniczych. Stwierdzenie to nie przesądza jednak o zakresie majątkowych praw autorskich nabytych przez pracodawcę. W tej części artykułu omówiony zostanie zakres w jakim pracodawca nabywa majątkowe prawa autorskie do utworu pracowniczego.

1. Zakres nabytych praw

Przepis art. 12 ust. 1 prawa autorskie, przywiduje, iż wobec braku odmiennych regulacji w umowie o prace, pracodawca nabywa majątkowe prawa autorskie w granicach wynikających z „celu umowy i zgodnego zamiaru stron.” A zatem, poza granicami wyznaczonymi przez „cel umowy” oraz „zgodny zamiar stron” majątkowe praw autorskie do utworu pozostają przy pracowniku.

W celu ustalenia zakresu w jakim pracodawca nabył majątkowe prawa autorskie do utworu odwołać należy się w pierwszej kolejności do treści umowy o pracę. W pierwszej kolejności zbadać należy, czy strony wskazały w umowie o pracę pola eksploatacji na jakich pracodawca nabywa majątkowe prawa autorskie do utworu. Wobec braku tego rodzaju postanowień w umowie o pracę, w celu określenia zakresu praw nabytych przez pracodawcę odwołać należy się do odwołać należy się do pojęcia “celu umowy” oraz “zgodnego zamiaru stron”.

Oceniając cel umowy o pracę należy wziąć pod uwagę w szczególności zakres aktywności rynkowej pracodawcy oraz znane pracownikowi w chwili tworzenia utworu przeznaczenie jakie łączy z utworem pracodawca. Pomocnym może okazać się także również zwrócenie uwagi w jaki sposób obowiązek pracy twórczej znajduje odzwierciedlenie w ustalonemu w umowie wynagrodzeniu pracownika.

Badanie zgodnego zamiaru stron, sprowadza się do określenia, jaką intencją w zakresie przeniesienia majątkowych prawa autorskich, kierowały się strony przy zawarciu umowy o pracę. Jak wskazuje J. Błeszyński, strony w momencie “nałożenia obowiązku stworzenia konkretnego utworu, powinny mieć świadomość i akceptować określony zakres gospodarczego korzystania z utworu.” Przy określeniu “zgodnego zamiaru stron” należy brać pod uwagę wszystkie postanowienia umowy o pracę, regulaminu wynagrodzeń oraz układu zbiorowego pracy.

Przykład:
Wydawnictwo zatrudnia plastyka mającego tworzyć ilustracje do książek dla dzieci. Wydaje się, iż wobec braku odmiennych postanowień umowy o pracę, pracodawca nabywa majątkowe prawa autorskie w zakresie pozwalającym na wykorzystanie ilustracji w wydawanej książce. Pracodawca nie nabędzie jednak majątkowych praw autorskich w zakresie pozwalającym na udostępnienie takich materiałów osobom trzecim dla potrzeb tworzonych przez nie prezentacji multimedialnych (np. wydawnictwo nie może udostępnić ilustracji w postaci elektronicznej w Internecie dla wszystkich użytkowników, w celu wykorzystania przez takich użytkowników na własnych stronach internetowych).

Należy jednak zaznaczyć, iż strony mogą określić w umowie o pracę zakres majątkowych praw autorskich nabywanych przez pracodawcę w sposób odmienny niż wynikający z art. 12 prawa autorskiego. W szczególności strony mogą przyjąć w umowie o pracę, iż pracodawca nabywa majątkowe prawa autorskie do utworu pracowniczego w szerszym zakresie niż to wynika z „celu umowy i zgodnego zamiaru stron”. W każdym przypadku strony mogą zawrzeć również odrębną umowę będącą podstawą przeniesienia majątkowych prawa autorskich do danego utworu w zakresie wykraczający poza grancie określone w art. 12 prawa autorskiego lub umowie o pracę. Do tego rodzaju umowy pełne zastosowanie znajdą przepisy rozdziału 5 prawa autorskiego.

2. Rozpowszechnianie utworu

Jeżeli utwór pracowniczy przeznaczony jest do rozpowszechniania, pracodawca zobowiązany jest do podjęcia rozpowszechniania takiego utworu w terminie dwóch lat od jego przyjęcia. O przeznaczeniu danego utworu do rozpowszechniania świadczą przede wszystkim stosowne ustalenia stron, znajdujące odzwierciedlenie w postanowieniach umowy o pracę. W przypadku wątpliwości należy posiłkować się celem umowy o pracę, zgodnym zamiarem stron oraz charakterem utworu. Jeżeli pracodawca nie wywiąże się z tego obowiązku, pracownik może wyznaczyć pracodawcy na piśmie dodatkowy termin do rozpowszechnienia utworu. W przypadku bezskutecznego upływu terminu wyznaczonego przez pracownika, całość autorskich praw majątkowych oraz własność nośnika na którym je utrwalono powracają do twórcy. Pracownik nie jest przy tym zobowiązany do zwrotu otrzymanego wynagrodzenia.

Roman Bieda